logo mobile hoaphuongdo

lienhequangcao

Chùa Sùng Nguyên – Chùa Lâm Động

Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Thành phố chùa xã Lâm Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng

Nằm trên tuyến đường liên xã thuộc đường rẽ của tỉnh lộ 359, cách trung tâm thành phố chừng 7km về hướng Bắc, ngôi chùa Lâm với tên chữ là Sùng Nguyên tự là một trong những địa chỉ thăm quan hấp dẫn trong tuyến Du khảo đồng quê và khảo cứu văn hóa nông thôn tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Chùa Sùng Nguyên thuộc địa bàn thôn Đền, xã Lâm Động. Đây là ngôi chùa có quy mô tương đối bề thế nằm ở trung tâm hành chính, văn hóa của xã.

Xã Lâm Động là một miền quê trù phú được bồi đắt bởi dòng sông Cấm; phía Đông và phía Tây giáp xã Hoa Động, Hoàng Động; phía Bắc giáp xã Thiên Hương, huyện Thủy Nguyên; phía Nam là dòng sông Cấm hiền hòa. Căn cứ vào tư liệu nghiên cứu về làng xã Thủy Nguyên của nhóm tác giả Nguyễn Văn Chính, Nguyễn Quang Ngọc thuộc Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội công bố năm 1985 tại Tạp chí Lịch sử Hải Phòng đã nhận định các làng Lâm Động, Hoàng Pha, Đồng Lý đã có từ thời Bắc thuộc. Thủa trước, xã Lâm Động còn gọi là Lâm trang và Tùng Động (Tòng Động) trang; đến thời Lê Trung Hưng vì kiêng tên húy của Bình An vương Trịnh Tùng nên Tùng Động được đổi thành Lâm Động. Dưới thời phong kiến, mảnh đất này thuộc tổng Lâm Động, huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương; sau được đổi thành tổng Hoàng Pha, phủ Thủy Nguyên, tỉnh Kiến An.

Do lịch sử hình thành lâu đời, đến nay Lâm Động vẫn còn bảo lưu được nhiều phong tụctập quán, sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc trưng của vùng quê Bắc Bộ. Trong quá khứ, chợ Lâm Động được xếp vào chợ hàng tổng lớn thứ ba của huyện Thủy Nguyên. Chợ phiên Lâm Động xưa họp 10 ngày 4 phiên vào những ngày 2,4,7,9 âm lịch với quy mô rộng rãi, mặt hàng phong phú nhờ giao thương thuận lợi với chợ Sắt – Tam Bạc (qua bến đò Lâm) cùng mạng lưới giao thông từ Lâm Động đến các làng xã khác trong huyện Thủy Nguyên.

Không chỉ được biết đến bởi những nét đẹp văn hóa, Lâm Động còn là vùng quê giàu truyền thống cách mạng, truyền thống được hình thành, hun đúc và phát huy trong suốt quá trình phát triển của địa phương. Qua các bản thần tích, ngọc phả và cũng như những giai thoại dân gian, mảnh đất Lâm Động từng là chứng nhân cho nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Năm 42 sau Công nguyên, những dũng binh đất Lâm Động đã tích cực tham gia nghĩa quân do Sĩ Quyền (trang Đồng Lý) tập hợp chống lại ách đô hộ của nhà Đông Hán. Đến năm 938, Nguyễn Minh người bản xứ đã chiêu tập dân binh, tích cực luyện võ nghệ, lập thành đạo quân “Thần tử”, phò giúp Ngô Quyền đánh quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng; công trạng của ngài còn được các thế hệ sau ghi nhớ suy tôn làm Thành hoàng và lập đình thờ tự; ngôi đình này chính là đình Hòa Lạc, xã Lâm Động ngày nay. Đặc biệt, theo những ghi chép của Tấm bia ký “Trần Triều Hiển Thánh” hiện còn được lưu giữ tại đền An Bạch (xã An Lư) cho biết trong trận Bạch Đằng năm 1288, dưới sự chỉ huy của Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo, Lâm Động có 6 vị dũng tướng (sau là các vị Tổ của 06 dòng họ có công tạo lập làng xóm) đó là Ngô Quý Công, Lâm Thọ Hầu, Tổng Binh Đàm, Đặng Hữu Lực, Nguyễn Quý Điền và Thái bảo Nguyễn Xuân Tòng đã tích cực tham gia và đóng góp nhiều chiến công cho chiến thắng.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, xã Lâm Động là chiếc nôi nuôi giấu cán bộ kháng chiến của huyện và thành phố. Sự kiện đau thương mà nhân dân nơi đây còn mãi khắc ghi vào năm 1947, thực dân Pháp mở đợt tấn công càn quét lớn vào địa phận xã Lâm Động. Trong trận càn này, 108 người con ưu tú của đất Lâm Động và các địa phương lân cận bị giặc sát hại tại Hồ chợ Lâm trước cửa đình Hòa Lạc. Nơi đây về sau đã được dựng Bia căm thù ghi lại tội ác của quân xâm lược. Trong giai đoạn chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Lâm Động đã bị ném bom ác liệt, bị thiệt hại nặng nề nhưng vẫn trở thành hậu phương vững chắc cung cấp sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Trong 2 cuộc kháng chiến, toàn xã đã có trên 200 liệt sỹ đã anh dũng hy sinh vì nền độc lập, tự do của dân tộc. Với truyền thống cách mạng vẻ vang, năm 1998 xã Lâm Động đã vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng danh hiệu cao quý “Đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”, đó chính là ghi nhận xứng đáng cho tinh thần anh dũng, bất khuất của mảnh đất và con người nơi đây.

Tương truyền, xưa kia Lâm trang và Tùng Động trang đều có đình chùa, đền miếu riêng; trong đó, chùa Lâm Động thuộc trang Tùng Động. Cho đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa có tài liệu khẳng định mốc thời gian cụ thể hình thành chùa Lâm. Tuy nhiên, theo tư liệu khảo sát địa phương cho thấy chùa Lâm Động có lịch sử từ thời Lý – Trần. Khởi thủy, chỉ là ngôi chùa làng nhỏ, đến triều Trần (1226-1400) chùa có quy mô lớn hơn và dần trở thành một trong những trung tâm Phật Giáo quan trọng của mảnh đất Thủy Đường. Đến thời thuộc Minh, chùa đã bị giặc Minh tàn phá hầu như không còn dấu vết. Mãi cho đến năm 1927 chùa được các tín thiện địa phương hưng công, góp của trùng tu

hoaphuongdo.vn chuasungnguyen1

Ngôi chùa với mục đích Hoằng dương Đạo Pháp, trở thành một danh lam bậc nhất của huyện Thủy Nguyên đương thời; trong đó người đóng góp công lao lớn nhất chính là Hòa thượng Thông Thanh.

Chùa Lâm ngày nay mang đậm nét kiến trúc đầu thế kỷ XX. Các công trình kiến trúc được bố cục đăng đối và chuẩn mực dọc theo đường Thần đạo. Mở đầu là Tam quan kiêm gác chuông. Có thể nói Tam quan chùa Lâm mang đậm phong cách bố cục truyền thống Việt Nam, là một trong số không nhiều công trình xây dựng mang dấu ấn nghệ thuật đầu thế kỷ thứ XX ở Hải Phòng chưa bị pha tạp, ngoại lai. Công trình được xây dựng theo kiểu “Chồng Diêm Đốc Các”, trang trí hoa văn lá đề, đường diềm hình hạc. Giữa tầng hai của kiến trúc treo quả chuông đồng cỡ lớn niên hiệu Khải Định thứ 8 (1923), từ đây mỗi lần tiếng chuông chùa vang xa có tác dụng như cảnh tỉnh mọi người rời khỏi cõi mê để đến bến giác ngộ, đánh thức những người đang mê lầm, vô minh đi về với Chính đạo.

Tiếp theo Tam quan là khoảng sân rộng, vuông vức, lát gạch Bát Tràng cổ; được bài trí,lắp đặt các hiện vât cổ gắn liền với lịch sử ngôi chùa gồm hai Thạch trụ đá cao ghi địa danh, phạm vi chúa Sùng Nguyên.

hoaphuongdo.vn chuasungnguyen2

Giữa sân là tòa tháp Cửu phẩm Liên hoa tựa cây bút “Kình Thiên” giữa trời xanh. Đây được xem là công trình kiến trúc tiêu biểu nhất của chùa Lâm. Công trình này được khởi công từ năm 1939 và hoàn thành vào năm 1942. Chân tháp xây bằng đá xanh, ốp thêm lớp đá sẻ hình lục lăng, mỗi cạnh dài 1,2m, cao 1,58m. Bao quanh chân tháp, người ta xây bệ bằng gạch, phía trong rỗng, tạo hình vòm cuốn, mặt ngoài trổ 6 ô cửa vòm. Trong lòng bệ tháp, xưa kia là nơi các vị tăng sư chạy đàn quanh chân tháp trong những dịp lễ cúng Phật. Phía trên là 9 tầng tháp nhỏ dần từ trên xuống, mỗi tầng tháp đều có dáng lục lăng như được làm từ một phiến đá liền khối. Tầng nọ được ngăn cách với tầng kia bằng mái đá khum hình Lợi chậu. Đỉnh tháp tạo hình bình Cam lộ đặt trên Đài sen. Mặt ngoài các tầng tháp được trang trí tương tự nhau; mỗi mặt trong khối lục lăng hình chữ nhật diềm ngoài trang trí bằng các gờ chỉ nổi, chạm nổi các đồ án “Lá cúc hóa Long”, hoa sen, triện văn cách điệu hổ phù, hòm sách thắt dải lụa đào… Chính giữa mặt tháp chạm tượng Phật ngồi thiền trên đài sen theo lối phù điêu; tượng được chạm nổi thể hiện tỉ mỉ từ tóc xoắn ốc, ngón tay, nếp áo toát đến vóc dáng sang quý của nhà Phật.

Tòa Thượng điện có quy mô kiến trúc tương đối vượt trội so với các ngôi chùa khác trong vùng, bố cục kiểu chữ “Công”, gồm 5 gian Tiền đường, 3 gian chùa cổ, 2 gian cánh gà mở rộng về hai phía hồi tường. Phần mãi nóc công trình mở rộng, cao dốc. Xung quanh hai tầng mái trang trí những hàng “Lan can con Tiện” so le nhau, có tác dụng đón ánh sáng từ trên cao xuống, đảm bảo thông thoáng cho nội thất.

Hệ thống tượng pháp của chùa chủ yếu có niên đại thế kỷ XIX, tiêu biểu là các pho tượng Thế Tôn, Quân âm Tọa sơn, Quan âm Tống tử, Đại Thế chi, Quan âm Bồ tát, tượng Tam Thế, A Di Đà, Quan âm Thiên thủ thiên nhãn, Thánh tăng,… Đáng chú ý tại chùa còn bảo lưu được 02 tấm bia “Sùng nguyên tự bi” niên đại 1814 và 1851, qua đó khẳng định thêm giá trị của di tích.

Lễ Thượng nguyên chùa Lâm được mở vào ngày 17 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Bên cạnh các nghi lễ tôn giáo theo đúng truyền thống cầu cho quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, hội chùa còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao đặc sắc, tiêu biểu là các chương trình chiếu chèo sân chùa… Lễ hội đã đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo cho nhân dân, trở thành một trong những địa điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh tiêu biểu của toàn huyện. Đây cũng là một trong những lễ hội tiêu biểu nhất của huyện Thủy Nguyên, thu hút được đông đảo du khách thập phương đến dự hội.

Với tư cách là địa điểm đặt Trường Hạ số 4 của Thành hội Phật giáo Hải Phòng, cùng quy mô bề thế, kiến trúc cổ kính và lối trang trí tinh xảo thể hiện được bản sắc của mảnh đất quê hương, chùa Lâm xứng đáng là một trung tâm Phật Giáo của huyện Thủy Nguyên nói riêng và của toàn thành phố Hải Phòng nói chung./.

Theo  VH&TT